Dziś drugi odcinek pracy licencjackiej, autorstwa Mariusza ‘Mariosa’ Bojanowskiego, pt. „Metallica. Próba zarysu monograficznego”. Wstęp i fragment pierwszego rozdziału znajdziecie tutaj, poniżej dalsza część rozdziału pierwszego:

Z dedykacją dla mojej pani promotor dr Sławomiry Lisewskiej:
Nigdy nie zapomniałem i nie zapomnę jak dużo czasu i wysiłku poświęciła Pani, aby licencjat ten nabrał kształtów odpowiednich do zaprezentowania go w tak optymalnej formie.




1. 1. 2. Nazwa zespołu

Szukanie odpowiedniej nazwy dla jakiegokolwiek zespołu to próba odnalezienia własnej tożsamości grupy. Jej nazwa musi przynajmniej w jakimś stopniu odzwierciedlać to, z czym słuchacz będzie miał do czynienia. Nazwa zespołu jest bowiem pierwszym elementem, z którym spotykają się potencjalni odbiorcy czy też wydawcy muzyki. Musi być zatem intrygująca, ale niekoniecznie kontrowersyjna. Przynajmniej tak uważano w połowie 1981 roku w Los Angeles.

Zanim Metallica stała się Metalliką, Ulrich z Hetfieldem mieli kilka własnych pomysłów na nazwanie zespołu, o czym wiadomo z wspomnień perkusisty:

Dostałem świetny rysunek zrobiony przez (...) mojego kumpla z Reading. U góry był napis „Thunderfuck”. To była jedna z najwcześniejszych propozycji na nazwę zespołu. James też miał swoją – Leather Charm, (...) tak nazywał się zespół, w którym był, zanim powstaliśmy my. No i w końcu zdecydowaliśmy się na Metallikę.

Jak do tego doszło, że Metallica stała się Metalliką? Na ten temat istnieją dwie tezy. Zarówno w pierwszej jak i w drugiej główną rolę odegrał Ron Quintana, dziś szef szanowanego pisma muzycznego „Metal Mania”, wówczas dobry znajomy Ulricha. Oto, co na ten temat napisał C. Cubito:

Ron Quintana wspomniał o swoim nowym piśmie „Metallica”. Ron musiał zmienić nazwę pisma na „Metal Mania”, bo Lars zwyczajnie ukradł mu jego pomysł! James wymyśli dobre logo (...) Jakie po dziś dzień jest używane na płytach i koszulkach.

Według pierwszej tezy Ron Quintana przyszedł do Ulricha i poprosił go o sugestię: która z podanych nazw – Metallica czy Metal Mania – nadają się na tytuł pisma. Muzyk stwierdził, że zdecydowanie lepiej brzmi Metal Mania, ponieważ już po usłyszeniu słowa Metallica wiedział, że to jest nazwa dla jego zespołu.

Teraz tylko potrzebny był odpowiedni znak graficzny, tzw. logo. Pierwsze, najbardziej znane, stworzył wokalista James Hetfield. Skrajne litery nazwy zespołu zakończone były charakterystycznymi zębami. Wygląd grafiki zmienił się do tej pory trzykrotnie, każdorazowo miało to swoje uzasadnienie. Zmiany w logo pojawiały się tak często, jak często zespół zmieniał swoje podejście do tworzenia muzyki. Pierwsza poprawka nastąpiła już w roku 1984 przy okazji nagrywania drugiej płyty. Teksty piosenek zmieniły się na bardzo poważne, więc i logo grupy nabrało odpowiedniej głębi. W roku 1996 zespół powrócił po długich pięciu latach przerwy, zupełnie odmieniony zewnętrznie, np. członkowie grupy pozbyli się długich włosów. Muzyka Metalliki stała się bardziej alternatywna. Grafika straciła dawną głębię i „zęby” skrajnych liter. Ot, taki płaski czarno-biały napis. Rok 2003 to kolejny powrót po perturbacjach związanych ze zmianą składu zespołu. Wszedł on w nowy etap i odzwierciedlił to swoim herbem. Znów pojawiły się charakterystyczne „zęby”, tym razem nieco bardziej rozbudowane. W roku 2008 kwartet postanowił wrócić do grafiki z początku kariery.

Gdy nazwa zespołu jest już ustalona, muzycy odpowiednio dobrani, wtedy przychodzi czas, aby spróbować sił w konfrontacji z potencjalnymi fanami. Trzeba pokazać się ludziom z jak najlepszej strony. To w głównej mierze publiczność, przychodząca na koncerty, weryfikuje to, czy dana grupa ma szansę na szersze zaistnienie w muzycznym świecie. Metallica bardzo wcześnie zdobyła uznanie słuchaczy.


1. 1. 3. Przełomowe występy


Do tej pory Metallica zagrała blisko dwa tysiące koncertów. Sporo, jak na trzydzieści lat działalności. Dziś zespół jest jedną z najbardziej doświadczonych koncertowo kapel na świecie. Wśród prawie dwóch tysięcy występów jest kilka, które sprawiły, że grupa stała się światową gwiazdą, która skończyła dawać koncerty w małych klubach, i aby dostosować się do zapotrzebowania fanów, chcących posłuchać Metallki na żywo, zespół zaczął występować na stadionach.

Pierwszy przełomowy koncert miał miejsce 27. 03. 1982 roku w Los Angeles, kiedy Metallica po raz pierwszy zaprezentowała się jako gwiazda wieczoru. Pierwotnie kapela miała poprzedzać występ zespołu Krokus. Szwajcarzy jednak odwołali swój show i Metallica została sama. Mark Putterford wspomniał, że „publiczność była pod tak olbrzymim wrażeniem (...), że ów występ przeszedł do annałów rocka pod nazwą Noc Metalliki”.

Występ z 05. 03. 1983 roku był specyficzny, ponieważ wówczas w San Fransisco swój pierwszy koncert jako członek Metalliki zagrał basista Cliff Burton, który sprawił, że w trzy i pół roku grupa przeszła niebywały rozwój kompozycyjny.

Zdecydowanie najważniejszym muzycznym wydarzeniem w historii zespołu była seria koncertów, która promowała album Master of Puppets. Grupa występowała u boku samego Księcia Ciemności. W roku 1986 Ozzy Osbourne z powodzeniem dawał solowe koncerty, a Metallica wspinała się na szczyt kariery dzięki nowej płycie. Menadżerowie zespołu wpadli na pomysł, aby wysłać grupę jako support Ozzy’ego Osbourne’a. Tymi występami Metallica miała dotrzeć ze swoją muzyką do szerokiego grona odbiorców. Ulrich wiedział, że to bardzo dobry pomysł, co potwierdzają słowa perkusisty zespołu:

Lepsza okazja na zostanie supportem nie mogła nam się przytrafić. Ozzy przyciągał naprawdę najlepszą publikę, i my jako obiecujący heavy metalowy zespół mieliśmy tam najlepszą okazję, by zaprezentować się tym ludziom. Każdego wieczoru mieliśmy pięćdziesięciopięcio minutowy występ, i spotykaliśmy się z dobrym przyjęciem.

Koncert z 28. 09. 1991 roku to dla fanów Metalliki niezapomniany występ. Najlepszy, największy i także najkrwawszy. Show miał miejsce w stolicy Rosji, Moskwie. Festiwal muzyki rockowej dwadzieścia lat temu we wschodniej części Europy to mało powszechne zjawisko, ale – jak się okazało – bardzo pożądane przez tamtejszą młodzież. Festiwal nie był biletowany. Pojawiło się na nim szacunkowo około półtora miliona osób. Tak ogromna ilość ludzi w jednym miejscu nie wróżyła nic dobrego. Na stronie internetowej deathmagnetic.pl wydarzenie to zostało opisane w bardzo ciekawy, podniosły sposób:

Mimo wspaniałości całego zajścia, nie obyło się bez ofiar. W czasie festiwalu ochranianego przez jedenastotysięczną armię żołnierzy wspartych ciężkim sprzętem zginęły pięćdziesiąt trzy osoby (choć niektórzy mówią, że ich liczba mogła wynieść nawet sto), kilkaset zostało rannych. Był to w zasadzie pierwszy większy koncert metalowy w Rosji, służby brutalnie traktowały wariujących fanów w obawie, że sytuacja wymknie się spod kontroli.

Właściwie każda gwiazda amerykańskiej muzyki rozrywkowej wcześniej czy później była zapraszana do występu na największym festiwalu muzycznym w Stanach Zjednoczonych. Mowa o amerykańskim koncercie Woodstock. Także Metallica dostąpiła tego zaszczytu. Grupa była już niekwestionowaną gwiazdą muzyki heavy metalowej. Tym koncertem chciała przypomnieć się swoim fanom. Występ miał miejsce w sierpniu 1994 roku. Był to czas, gdy zespół przebywał od półtora roku na urlopie po wyczerpującej trasie koncertowej promującej najsławniejszy album zespołu pt. Metallica, zwany od koloru okładki „Czarnym albumem”. Po wyjściu na scenę widzowie zobaczyli zespół nieco odmieniony zewnętrznie. Po burzy włosów na głowie basisty zostało tylko wspomnienie. Wokalista James Hetfield w roku 1996 tak mówił o tej zmianie: „Jason myślał, że jest taki zjawiskowy przez bycie naszym zespołowym hipisem! Długie pióra stały się dla nas zupełnie bezużyteczne. Teraz mam najkrótsze włosy od momentu, kiedy się urodziłem”. Grupa zmieniła się zewnętrznie na oczach fanów. Wkrótce cała czwórka muzyków pozbyła się swojego starego image’u i wybrała również nową drogę muzyczną.

Zmianę w muzyce Metalliki dostrzegli organizatorzy festiwalu Lollapalooza, którzy zaprosili zespół na kilkanaście koncertów na przełomie czerwca i sierpnia 1996 roku. Festiwal ten wówczas promował zespoły alternatywne, które nie sprzedawały bardzo dużej ilości płyt. Metallica została zaproszona dlatego, że w roku 1996 wydała kompletnie inny album, zupełnie niepodobny do tego, co kwartet stworzył wcześniej. Grupa chciała zaprezentować nową muzykę i Lollapalooza wydawała się do tego idealnym miejscem.

Pragnę wspomnieć o jeszcze jednej imprezie, która była nie tyle przełomem, co ukoronowaniem blisko trzydziestoletniej kariery zespołu. Odbyła się w czerwcu 2010 roku. Grupa wzięła w niej udział jako główna gwiazda, przyciągając na to wydarzenie ogromne rzesze fanów ostrej muzyki. Mowa o siedmiu europejskich koncertach w ramach Sonisphere Festival. Na to wydarzenie czekali wszyscy interesujący się muzyką metalową. Oto bowiem po raz pierwszy w historii na jednej scenie zagrała opisywana wcześniej „Wielka Czwórka Thrash Metalu”, czyli Metallica, Slayer, Megadeth i Anthrax. Dzięki tej trasie koncertowej do muzycznej historii przeszła Polska i polscy wielbiciele Metalliki, ponieważ inicjujący całe to przedsięwzięcie występ odbył się na lotnisku Bemowo w Warszawie. Fani w Polsce poczuli się wyróżnieni. Byłem jedną z ponad osiemdziesięciu tysięcy osób, które miały zaszczyt i przyjemność wziąć udział w tym niepowtarzalnym wydarzeniu.


1. 3. Na zakręcie

Od momentu wydania debiutanckiej płyty Kill’em all, z każdym kolejnym koncertem, z każdą kolejną napisaną piosenką, Metallica rozwijała się kompozycyjnie. Utwory były bardziej przemyślane, rozbudowane. Niemała w tym zasługa Clifforda Burtona. Ulrich podkreślał, niebagatelny wkład basisty w komponowanie piosenek:

Cliff był odpowiedzialny za wiele rzeczy, które zdarzyły się pomiędzy Kill’em All a Ride the lightning. Pokazał mi i Jamesowi zupełnie nowe muzyczne wymiary harmonii i melodii, coś całkiem nowego, a to oczywiście miało duży wpływ na nasz sposób komponowania przy Master of puppets. (...)...został (sposób) ukształtowany, gdy w zespole był Cliff.

Dalszy rozwój obranego przez muzyków kierunku został nagle przerwany.


1. 3. 1. Rok 1986

W tymże, 1986 roku, 26 września, grupa zagrała koncert w Sztokholmie. Po zakończeniu występu zespół od razu wyruszył w drogę, by zaprezentować się w następnym mieście. Tym razem Metallica zmierzała do rodzinnego miasta perkusisty Larsa Ulricha, Kopenhagi. Kwartet wyjechał dwoma autobusami. W pierwszym zespół i ekipa techniczna, w drugim sprzęt. W nocy w miejscowości Ljungby w Szwecji doszło do katastrofy. John Marschal, członek ekipy technicznej zrelacjonował całe zajście tymi słowami:

Najwidoczniej autokar zjechał na prawą stronę drogi i kierowca skręcił w lewo, żeby znaleźć się na właściwym pasie. Gdy to zrobił tylna część autokaru wpadła w poślizg. Pamiętam, że obudziłem się w trakcie, wyrzuciło mnie z łóżka, bo opony trzęsły się podczas poślizgu.

W kulminacyjnym momencie autobus przewrócił się na bok. Po wszystkim wszyscy wydostali się z leżącego pojazdu. James Hetfield, Lars Ulrich, Kirk Hammet oraz techniczni wyszli z wypadku praktycznie bez szwanku (Ulrich złamał palec u nogi, a kierowca zranił się w stopę). Jedna z osób nie dawała znaku życia. Tą osobą był basista Cliff Burton, który zginął przygnieciony przez autobus. Przyszłość Metalliki stała pod dużym znakiem zapytania. Muzycy rozważali nawet zakończenie działalności. Po otrząśnięciu się, zespół spojrzał na zaistniałą sytuację racjonalnie. Mottem Metalliki stał się odtąd fragment piosenki Whiplash:

Kolejne miasto, kolejny koncert,
Wybuchniemy wkrótce znów,
Pokoje w hotelach, autostrady,
Takie życie nie jest łatwe,
Ale nic już nigdy nas nie powstrzyma,
I nigdy się nie poddamy,
Bo nazywamy się Metallica!.

Grupa zrobiła to, o czym mówi fragment: nie poddała się, postanowiła grać i tworzyć dalej. Aby stało się to możliwe, potrzebny był nowy gitarzysta basowy. Według Joela McIvera dołączył on do zespołu miesiąc i jeden dzień po wypadku w Szwecji:

28 października 1986 (...) do sali prób Metalliki wszedł Jason Newsted w ręku trzymając gitarę basową. Poprzedni dzień poświęcił na uczenie się każdego utworu z ich repertuaru, więc kiedy podłączył gitarę i ją dostroił, a James zapytał, który utwór chciałby zagrać, odpowiedział: Który tylko chcecie. Znam je wszystkie!.

Po przyjęciu Newsteda w zespole Metalliki powstały dwie frakcje: pierwsza – Hetfield, Ulrich i Hammett, oraz druga, reprezentowana przez nowego basistę. Przez czternastoletni okres funkcjonowania w Metallice, Newsted zawsze uchodził za „tego nowego”. Przez takie traktowanie nie mógł w zespole rozwinąć umiejętności kompozytorskich. Nowy basista był długi czas obiektem drwin i żartów. W 2002 roku wspomniał:

Pewnego razu była czwarta nad ranem, a oni walili w drzwi mojego pokoju hotelowego (...). Wstawaj palancie! Czas na picie! Teraz jesteś w Metallice!. Nie przestawali się dobijać. Trach! Poszła framuga, a drzwi wpadły do środka. A oni na to: Trzeba było otworzyć drzwi idioto! Chwycili za materac i odwrócili go ze mną. Potem na materac rzucili krzesła, biurko, stojak pod telewizor – wszystko, co było w pokoju. Wyrzucili przez okno moje ubrania, kasety, buty. Pomazali lustra kremem do golenia i wszędzie była pasta do zębów. Po prostu demolka. Wybiegając z pokoju krzyczeli: Witaj w zespole stary!

Brak możliwości udziału w tworzeniu nowych piosenek Newsted zastępował graniem z innymi muzykami. Trzej założyciele Metalliki nie udzielali się w żadnych istniejących zespołach. Wszystko, co robili członkowie zespołu, robili pod szyldem Metalliki. Newsted brał udział w niezliczonej ilości projektów muzycznych. Nie nagrywał z innymi zespołami. Po prostu pogrywał z innymi w salach prób. W 2000 roku oznajmił, że będzie nagrywał płytę z zespołem, który niedawno założył. Zespół ten nazywał się Echobrain. Metallica nie zgodziła się na to.


1. 3. 2. Rok 2001

W styczniu 2001 roku na stronie internetowej grupy pojawiło się oświadczenie, że Jason Newsted opuszcza zespół. Oficjalne uzasadnienie takiej decyzji brzmiało: „Powody osobiste i fizyczne przemęczenie przez lata, grając muzykę, którą kocham”. Prawdziwym powodem odejścia basisty była frustracja z powodu braku możliwości tworzenia muzyki w Metallice. Głównym winnym takiego stanu był wokalista James Hetfield, który nie wyobrażał sobie, że jakiś członek jego zespołu może pracować w innych projektach. Później wytłumaczył powody swojego negatywnego podejścia do Newsteda:

Nie był wystarczająco wolny (...). Skoro nie mógł dać wyrazu twórczości w Metallice, musiał gdzie indziej. W pełni to teraz rozumiem. Z mojej strony to było coś takiego, że nie chciałem, żeby lubił to bardziej niż Metallikę. Nie chciałem, aby ktokolwiek opuścił Metallikę. Nie chciałem poczucia, że byliśmy niewystarczający. To był sposób, w jaki nauczyłem się kochać – „nigdzie nie odchodźcie”. „Musicie tu zostać”.

Po odejściu Newsteda na zespół spadł kolejny cios. Hetfield stwierdził, że musi uporządkować relacje z rodziną. Był żonaty od czterech lat. Miał dwójkę dzieci, spodziewał się trzeciego. Wiedział, że nie poświęca swoim bliskim zbyt wiele czasu. Przez dwadzieścia lat swój czas poświęcał Metallice i… alkoholowi. Doszedł do wniosku, że czas to zmienić. Trafił na odwyk alkoholowy.

Przez całą swoją karierę Metallica wykreowała wizerunek muzyków z piwem w ręku. Na scenie, w domu, podczas sesji fotograficznych można było dostrzec jeden powtarzający się element – właśnie puszkę z piwem. W 1984 roku fani wymyślili dla zespołu nową, odzwierciedlającą rzeczywistość nazwę – Alcoholica.

Aby ratować Metallikę od całkowitego upadku, menadżerowie zasugerowali, aby wynająć psychoterapeutę, który pomoże uporać się z problemami i sprawi, że największy heavy metalowy zespół na świecie uszczęśliwi fanów, nagrywając nową płytę.

Odwyk i odbudowa relacji rodzinnych zajęło wokaliście osiem miesięcy. W kwietniu 2002 roku Metallica wznowiła prace nad nowym albumem. Z racji braku basisty wspomagał ich producent grupy Bob Rock, który chwycił za czterostrunową gitarę.

Nowy basista pojawił się po zakończeniu prac nad albumem St. Anger. Robert Trujillo zadebiutował u boku Metalliki 1. 05. 2003 roku podczas kręcenia teledysku do utworu tytułowego z nowej płyty w więzieniu San Quentin w Kalifornii. Występ na scenie po bardzo długiej przerwie dał fanom do zrozumienia, że Metallica zwyciężyła kolejny kryzys i jest gotowa wyruszyć w kolejną trasę koncertową. Po raz drugi, będąc nad przepaścią, zespół nie poddał się.




Kopiowanie i rozpowszechnianie bez wiedzy autora jest zabronione.

Mariusz ‘Marios’ Bojanowski